|
Hozat adı eski Türk
dilinde sıçramak , hoplamak anlamına gelen Hozmek’ten
gelmektedir. Hozat’ın tarihinin çok
eskilere dayandığı çeşitli kaynak ve kaynakçalarda anlaşılmaktadır. Hozat ve
çevresi Selçuklular döneminden kalan daha önceki dönemlerde olduğu gibi
göçebe ekonomisinin hakim bir karakter görüldüğü bir yer olmuştur.Çeşitli
nedenlerle otoriteden kaçan göçebe boylarının Hozat ve çevresini yurt
edindikleri anlaşılmaktadır.Sunni din uygulamasına karşı çıkan Şii
topluluklarının ve Türkmen boylarının Hozat çevresine sığındıkları tahmin
edilmektedir .Baba Resul ve Baba İshak gibi Selçuklu Sultanlarına baş
kaldıran Sarısaltık’un Hozat’ın çok yakınlarında Sarısaltık Köyünün
Sarısaltık Tepesinde mezarının olduğu bilinmekte ve efsane edilmektedir.
Hozat , tüm Güneydoğu ve Doğuanadolu 1516 yılında birinci Sultan Selim
tarafından Osmanlı toraklarına katılmıştır. Kanuni devrinde Pir Hüseyin
oğulları kendilerine verilen sancağı bölüşerek Çemişgezek ( Hozat dahil )
Mazğirt , Pertek ve Sağman kollarına bölmüşlerdir .O zaman Hozat Erzurum
Eyaleti içinde görülüyordu.Fakat bir süre sonra Diyarbakır’a bağlanmıştır.Bu
bağlılığın Tanzimatın ilan edildiği 1839 yılına kadar devam ettiği , bu
tarihten itibaren tekrar Erzurum’a bağlandığı tahmin edilmektedir.
Dersim beyleri Osmanlı döneminde 19.yüzyılın yarısına kadar aşiret , sancak
beyleri olarak kaldılar . Daima birtakım ayrıcalıklara sahip olmuşlardır.Bu
beyleri Osmanlılar hiçbir zaman tam bir devlet otoritesine
bağlayamamışlardır. Yönetim daime yerli beylerin ve aşiret reislerinin
elinde kalmıştır. Bölge çok engebeli ve dağlık olduğundan içerilere girmek
mümkün olmamıştır. Tanzimatla Fransız yönetim şekli kabul edilmiş , o zaman
devlet ıslahat hareketleri ile Dersim Beylerine yeni düzeni 20 nci yüzyılın
başlarına kadar devam etti . Sebebi ise Dersim beylerinin yeni düzeni ve
devlet otoritesi kabul ettirtmek kurulu ve kökleşmiş çıkarlarına uygun
düşmüyordu .
Hozat ( Dersim ) Tanzimattan sonra Erzurum’dan ayrılarak 1845 yılında İl
haline getirildi . Bundan sonra ise ağalık ve ocaklık döneminde çıkarı
olanlar ayaklandılar . 1862 de Mamüratül-Aziz (Elazığ ) vilayet olunca
Dersim de Elazığ’a Sancak olarak bağlandı . Fakat bu kez dedeler , ağlalar ve
eşraf devlet otoritesinin bölgede yerleşmesine şiddetle karşı çıktılar ve bu
suretle Dersim isyanı çıktı . 1877 de Semih ve Kürt İsmail Paşalar 1867 de
Ahmet Muhtar Paşa ve 1855 de Ali Şevki Paşa komutanlarında gönderilen
kuvvetler karışıklıkları yatıştırmaya çalıştılar.
Anacak köklü bir ıslahat yapılmadığı gibi yeniden isyan çıktı ve eşkıyacılık
devam etti .1907 yılında Harput Redif Livası Kumandasında Reşit Paşa asiller
üzerine gönderildiği , bunun üzerine isyana son verildiği.
Ferit Ali Paşa ile Şuray-i Devlet Azası Mustafa bey Dersim’de incelemeler
yapmışlardır.Daha sonra Meclis-i Mebusanca Dersim bölgesinde önce sükunetin
sağlanması sonradan ıslahat sağlanması kararı alındı .1909 yılında ise
Muhtar İbrahim paşa 4.Ordu komutanı olarak Dersime gönderildi 1916 yılında
Dersimde özellikle Doğu Dersim’de 19 yüzyılın ikinci yarısından 20 yüzyılın
başlarına kadar Doğu illerimizin bir kısmında olduğu gibi Hozat çevresinde
de Ermeni siyasi hareketleri etkinlik gösterdi . Fakat bu hareketleri yerli
halk müsamaha ile karşılamadı . Ermeni azınlık 20 Yüzyılı başlarında tümü
ile Hozat çevresinde göç etti . Hozat’ın yönetim değişiklikleri bu güne
kadar değişik safhalar geçirmiştir.1862 de İl haline getirilen Dersim 1875
yılında geliri giderine yetmediği için İradey-i Şahane ile tekrar sancak
haline getirildi .1879 yılında vilayet olan Elazığ ‘a Çarşancak kazası
içinde Hozat’ta bağlanmıştır. 1881-1922 tarihleri arasında Hozat ( Dersim 9
sancağı merkezi olmuş ve burada hanefilik yerleşmiştir.1881-1890 tarihleri
arasında ilk Dersim Mutasaraffı Çemişğezek’li Fikri Paşa kendi adıyla anılan
mahallede beylik yapılar ve çarşı kurmuştur. 1920-1935 yılları arsında Hozat
Elazığ’a kaza olarak bağlanmış , 25 Aralık 1935’de çıkarılan Tunceli kanunu
ile Hozat 4 ocak 1936 yılında Merkezi Kalan’a taşınan Tunceli Vilayetine
bağlı bir kaza olarak kalmıştır...
|
